ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์ กิตติพันธุ์ ฤกษ์เกษม
Leg Vein Clinic Thailand
ผู้ป่วยจำนวนมากสังเกตเห็น “เส้นเลือดฝอย” หรือ เส้นเลือดแตกเป็นใยแมงมุม (Spider veins) รอบข้อเท้าหรือหลังเท้า แล้วเกิดความกังวลว่าเป็นสัญญาณของ “โรคร้ายแรง” หรือไม่ บางรายคิดว่าเป็นเพียงข้อบกพร่องด้านความสวยงามและปล่อยทิ้งไว้ แต่ความจริงคือ ตำแหน่งของเส้นเลือดฝอยมีความหมายมากกว่าที่คิด โดยเฉพาะตำแหน่ง “ข้อเท้า” ซึ่งเป็นจุดสำคัญในการประเมินสุขภาพของระบบหลอดเลือดดำ
บทความนี้จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจว่า
- เส้นเลือดฝอยที่ข้อเท้าคืออะไร
- บอกโรคอะไรได้บ้าง
- ควรใส่ใจหรือเพิกเฉยได้หรือไม่
- และแนวทางการดูแลรักษาที่เหมาะสม
เส้นเลือดฝอยที่ข้อเท้าคืออะไร?
เส้นเลือดฝอยที่เห็นเป็นสีแดง–น้ำเงินบริเวณข้อเท้า เรียกว่า telangiectasia หรือ spider veins เกิดจากหลอดเลือดฝอยใต้ผิวหนังที่ขยายใหญ่ขึ้นผิดปกติ มักมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.1–1.0 มิลลิเมตร
โดยทั่วไป “เส้นเลือดฝอย” สามารถเกิดได้ทั่วร่างกาย แต่ ถ้าเกิดที่ข้อเท้า มีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะบริเวณนี้เป็นจุดที่แรงดันหลอดเลือดรั่วลงมามากที่สุดเมื่อมีปัญหาหลอดเลือดดำไม่สมบูรณ์ (venous reflux)
รูปแสดงเส้นเลือดฝอยที่บริเวณข้อเท้า
สัญญาณสำคัญ: ทำไม “ข้อเท้า” ถึงเป็นตำแหน่งที่ต้องระวัง
เส้นเลือดฝอยรอบข้อเท้าอาจเป็นตัวบ่งบอกว่า
- อาจมี “หลอดเลือดดำรั่ว” จากเส้นเลือดใหญ่ที่ขา เช่น Great Saphenous Vein (GSV)
ถ้าลิ้นหลอดเลือดดำรั่ว เลือดจะไหลย้อนลงด้านล่าง เกิดความดันสูงบริเวณข้อเท้า ทำให้เส้นเลือดฝอยใต้ผิวหนังขยายตัว
งานวิจัยจำนวนมากพบว่า
- ผู้ที่มีเส้นเลือดฝอยที่ข้อเท้า มีความเสี่ยงพบหลอดเลือดดำรั่วมากกว่าคนทั่วไป
- โดยเฉพาะรูปแบบที่เรียกว่า “Corona Phlebectatica”
Corona Phlebectatica คืออะไร? ทำไมหมอเส้นเลือดขอดให้ความสำคัญมาก
Corona Phlebectatica คือ กลุ่มเส้นเลือดฝอยเล็ก ๆ เป็นวงรอบข้อเท้า เป็นหนึ่งในเกณฑ์ที่ใช้ประเมินระดับความรุนแรงของโรคหลอดเลือดดำ (CEAP classification)
ถือเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคเส้นเลือดขอดที่กำลังก่อปัญหา
ถ้าไม่รักษา อาจลุกลามไปสู่
- บวม
- ผิวคล้ำ
- อักเสบแดง
- เส้นเลือดขอดขนาดใหญ่
- แผลเรื้อรังจากหลอดเลือดดำ (venous ulcer)
ดังนั้นตำแหน่งนี้ “ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย”
ควรเพิกเฉยได้หรือไม่?
ขึ้นกับว่า
1) มีอาการร่วมด้วยหรือไม่?
ถ้ามีอาการต่อไปนี้ ไม่ควรเพิกเฉย
- ปวด หนัก ขาเมื่อยตอนเย็น
- บวมบริเวณข้อเท้า
- คันหรือแสบร้อน
- ปวดรอบแนวเส้นฝอย
- เดินไกลแล้วหนักขา
อาการเหล่านี้สัมพันธ์กับหลอดเลือดดำรั่วระดับลึกกว่าที่มองเห็น
ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง ควรมาตรวจพบแพทย์
2) ลักษณะของเส้นเลือดฝอย
- ถ้าเป็นวงกว้าง หรือหลายจุดรอบข้อเท้า → สงสัย corona phlebectatica
- ถ้าเป็นเพียง 1–2 เส้นเล็ก ๆ และไม่มีอาการ → อาจเป็นเพียงเรื่องความสวยงาม
ถ้าเป็นวงกว้างควรมาพบแพทย์
3) ปัจจัยเสี่ยงของผู้ป่วย ถ้ามีควรระวัง เฝ้าสังเกตุอาการ เพราะปัจจัยเหล่านี้สัมพันธ์กับเส้นเลือดขนาดใหญ่รั่วได้
- อาชีพที่ยืนนาน นั่งนาน
- อ้วน
- ตั้งครรภ์
- มีประวัติครอบครัวเป็นเส้นเลือดขอด
- เคยผ่าตัดหรือเกิดลิ่มเลือดดำอุดตัน
- อายุ > 60 ปี
ต้องตรวจอะไรบ้าง?
การประเมินที่ดีที่สุดคือ
การทำอัลตร้าซาวด์ Duplex Ultrasound
เพื่อตรวจการรั่วของหลอดเลือดดำใหญ่ เช่น great saphenous vein
ใช้เวลา 10–15 นาที และเป็นมาตรฐานสากล ทั่วโลกยืนยันว่าการมองด้วยตาเปล่า ไม่เพียงพอในการวินิจฉัย
ต้องรักษาไหม? วิธีการรักษามีแบบไหนบ้าง?
ขึ้นกับสาเหตุที่พบ
กรณีที่ 1: ไม่มีหลอดเลือดดำใหญ่รั่ว (ปัญหาความสวยงาม)
การรักษาที่ได้ผลที่สุดคือ
- การฉีดยา (Sclerotherapy)
ฉีดน้ำยาปิดเส้นเลือดฝอย ใช้เวลา 10–15 นาที หายภายใน 1–2 สัปดาห์
รูปภาพแสดงการฉีดยาเส้นเลือดฝอยที่ข้อเท้า
- ใส่ถุงน่องแบบเส้นเลือดขอด (Compression stockings)
ช่วยลดความดันหลอดเลือดและป้องกันไม่ให้เกิดใหม่เร็ว
กรณีที่ 2: มีหลอดเลือดดำใหญ่รั่วร่วมด้วย
ควรรักษาต้นเหตุ ไม่เช่นนั้นเส้นฝอยจะกลับมาแม้ฉีดไปแล้ว
วิธีรักษาที่ใช้ได้แก่
- เลเซอร์หลอดเลือดขอด (Endovenous Laser ablation (EVLA))
- การรักษาโดยคลื่นวิทยุ (Radiofrequency Ablation)
- การอุดหลอดเลือดด้วยกาว (Glue)
- หากจำเป็น → ฉีดเส้นฝอยร่วมด้วยภายหลัง
การรักษาแบบแก้ที่ต้นเหตุ จะทำให้เส้นฝอยลดลงตามธรรมชาติ และป้องกันการเกิดแผลในอนาคต
สรุปสำคัญ: เส้นเลือดฝอยที่ข้อเท้า—อย่ามองข้าม
- ไม่ใช่แค่เรื่องความสวยงาม
- เป็นสัญญาณเริ่มต้นของ หลอดเลือดดำรั่ว ได้
- หากพบรอบข้อเท้าและมีอาการ ควรมาพบแพทย์และตรวจอัลตราซาวด์
- ถ้าต้นเหตุคือหลอดเลือดดำใหญ่รั่วและมีอาการ ควรรักษาเส้นเลือดหลักก่อน
- การปล่อยไว้อาจนำไปสู่ความรุนแรง เช่น ผิวคล้ำ แผลเรื้อรัง
เหมาะสำหรับใครที่ควรมาตรวจ?
- เห็นเส้นเลือดฝอยรอบข้อเท้าและมีอาการร่วมด้วย
- มีอาการปวด หนัก คัน บวม
- มีเส้นเลือดขอดอยู่แล้ว
- เคยฉีดเส้นฝอยแต่กลับมาใหม่เร็ว
บทสรุปสำหรับผู้อ่าน
เส้นเลือดฝอยที่ข้อเท้าอาจดูเล็กน้อย แต่ในมุมมองของผู้เชี่ยวชาญโรคหลอดเลือดดำแล้ว เป็นหนึ่งในสัญญาณที่มีความหมายมากที่สุด การพบเส้นฝอยเล็ก ๆ จึงเป็นโอกาสอันดีในการตรวจและรักษาก่อนที่จะเกิดภาวะเรื้อรังที่รุนแรงขึ้น
หากคุณหรือคนใกล้ตัวสังเกตเห็นเส้นฝอยรอบข้อเท้าร่วมกับมีอาการ การตรวจด้วยอัลตราซาวด์เป็นขั้นตอนที่ปลอดภัย รวดเร็ว และช่วยให้ทราบสาเหตุที่แท้จริงได้อย่างแม่นยำ